Phishing herkennen: nepmails en nepberichten spotten

Wat is phishing?

Phishing (spreek uit: "fisjing") betekent dat oplichters je proberen te misleiden met een bericht dat lijkt op een echt bericht. Ze doen zich voor als je bank, PostNL, de Belastingdienst, een webwinkel of zelfs een familielid. Het doel is steeds hetzelfde: jou iets laten doen, zoals op een link klikken, inloggen op een nepwebsite, een code doorgeven of geld overmaken.

Phishing komt binnen via e-mail, sms, WhatsApp, social media en telefoon. Daarom werkt alleen "geen verdachte mails openen" niet: je moet weten waar je op let.

Het bericht hierboven is verzonnen en noemt geen echt bedrijf. Het laat zien waar je op let.

Zeven waarschuwingstekens

1. Haast of dreiging. "Je rekening wordt geblokkeerd" of "reageer binnen 24 uur". Oplichters willen dat je niet nadenkt.
2. Onverwacht bericht. Je verwacht geen pakket, maar toch komt er een melding.
3. Vreemde afzender. Het e-mailadres lijkt op het echte, maar klopt niet helemaal, of heeft een rare domeinnaam.
4. Een link of bijlage die je moet openen. Zeker bij onverwachte bestanden.
5. Vraag om gegevens of codes. Banken, de overheid en bezorgers vragen via een link nooit om je pincode of inlogcodes.
6. Taal- en stijlfouten. Niet altijd, maar vaak.
7. Een bericht van een onbekend nummer dat zegt dat het je zoon of dochter is. Een bekende truc is "Hoi mam, ik heb een nieuw nummer, kun je geld overmaken?"

Zo controleer je een link, zonder te klikken

• Op een computer: houd de muisaanwijzer boven de link, zonder te klikken. Onderin je scherm of in een klein venstertje verschijnt het echte adres. Past het niet bij de afzender, klik dan niet.
• Op een telefoon: houd je vinger op de link om het adres te zien. Tik niet op "openen".
• Op de afzender: kijk naar het deel achter het @-teken. Een naam als "bank" in de weergavenaam zegt niets; het e-mailadres zelf telt.
• Zelf opzoeken: open de app of typ het adres van de organisatie zelf in. Kijk daar of er echt een melding voor je is.

Veelvoorkomende voorbeelden

• Bank: "Er is verdachte activiteit op je rekening. Klik hier." De link leidt naar een nepsite.
• Pakket: "Je pakket kan niet worden bezorgd, betaal € 1,99 om het opnieuw te bezorgen." Wie betaalt, geeft zijn kaartgegevens aan de oplichters.
• Helpdeskfraude: Iemand belt namens je bank of Microsoft en vraagt of je een programma wilt installeren om mee te kijken.
• Familie in nood: Een bericht via WhatsApp van een "nieuw nummer".

Welke situatie lijkt op die van jou?

Wat doe je met zo'n bericht?

• Klik niet en open geen bijlagen.
• Ga zelf naar de officiële website of app. Typ het adres zelf in of gebruik de app die je al hebt.
• Bel terug op een nummer dat je zelf opzoekt, bijvoorbeeld op de achterkant van je bankpas.
• Geef nooit codes door, ook niet als de beller zegt dat het om je veiligheid gaat.
• Vraag iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld een familielid, om mee te kijken.
• Verwijder het bericht of meld het bij de organisatie die wordt nagebootst.

Als je twijfelt of een bericht echt is: laat het een ander bekijken, zoals een familielid. Twee paar ogen zien meer dan één. Je kunt ook de Fraudehelpdesk raadplegen; die staat onderaan deze pagina.

Veelgemaakte fouten

• Te snel reageren omdat het dringend lijkt. Haast is een van de bekendste trucs. Neem de tijd.
• Een bericht vertrouwen omdat de naam klopt. Namen zijn makkelijk te vervalsen.
• Een nummer uit het bericht bellen. Zoek het nummer zelf op.
• Een code doorgeven "om het te controleren". Codes zijn voor jou alleen.
• Denken dat het jou niet overkomt. Het overkomt ook voorzichtige mensen. Je beter beschermen kan, zie tweestapsverificatie instellen.

Wat als je al hebt geklikt?

Wat je moet doen hangt af van wat je hebt ingevuld. Heb je een wachtwoord getypt, verander het dan direct, en gebruik het niet nog eens ergens anders. Heb je bankgegevens of een code gegeven, bel dan meteen je bank. De stappen staan in gehackt, wat nu.

Zo maak je het moeilijker voor oplichters

• Gebruik voor elk account een sterk, uniek wachtwoord.
• Zet tweestapsverificatie aan, zodat een gestolen wachtwoord alleen niet genoeg is.
• Houd je apparaten bijgewerkt. Lees ook of antivirus nuttig voor je is.

Meer informatie en actuele waarschuwingen vind je bij de Fraudehelpdesk (fraudehelpdesk.nl), Veilig Internetten (veiliginternetten.nl) en de politie (politie.nl).